AIS

Veelgestelde vragen


1. Wat is AIS eigenlijk?
2. Hoe werkt AIS?
3. Voor AIS heb je een transponder nodig. Wat is dat?
4. Heb ik genoeg aan een transponder voor AIS?

5. Wat kost AIS nu eigenlijk?
6. Heeft AIS voordelen voor de binnenvaartondernemer?
7. Wie heeft nog baat bij AIS?
8. Kan ik AIS gebruiken om te navigeren?

9. Als ik AIS gebruik, kan iedereen mij dan volgen?
10. Is het gebruik van AIS verplicht?
11. Kan ik om het even welk AIS-toestel gebruiken?
12. Kan ik momenteel al overal in Vlaanderen AIS gebruiken?
13. Verschil tussen klasse A en B transponder?



1 Wat is AIS eigenlijk?

AIS is de afkorting van Automatic Identification System. Het is een identificatiesysteem dat automatisch gegevens seint over naam, positie, snelheid en vaarrichting van een schip. In de zeevaart is AIS al langer in gebruik. Om beter in te spelen op de specifieke noden van de binnenvaart, is een Inland-AIS ontwikkeld.

Als je schip met AIS is uitgerust, sein je automatisch gegevens door naar stations aan de wal - in vaktaal AIS base stations genoemd. Bruggen en sluizen krijgen bijvoorbeeld je verwachte aankomsttijd doorgegeven. Ontvangststations aan de wal kunnen je via AIS automatisch korte veiligheidsberichten sturen, zoals waarschuwingen voor extreme weersomstandigheden. Ook de waterstanden kunnen via AIS worden doorgegeven. De ontvangststations worden beheerd door de bevoegde lokale autoriteiten.

Via AIS kun je zelf ook automatisch gegevens uitwisselen met andere schepen in de buurt – op voorwaarde natuurlijk dat ze ook met AIS zijn uitgerust. Als je AIS koppelt aan de radar of de elektronische vaarkaart, kun je van schepen in je buurt onder meer de naam, de positie en de snelheid zien. Op je computerscherm krijg je aan boord altijd een compleet beeld van de actuele verkeerssituatie op de vaarweg. Zo ondersteunt en vergemakkelijkt AIS de navigatie.

naar boven


2 Hoe werkt AIS?

AIS maakt gebruik van radiotechniek. Via radiosignalen geven AIS-transponders berichten door aan elkaar en aan ontvangststations aan de wal. Dat gebeurt automatisch en periodiek, met korte of langere tussenpozen. Een schip dat snel vaart, zal de AIS-berichten met kortere tussentijden uitzenden dan een schip dat trager vaart of is afgemeerd. Voor het AIS-dataverkeer zijn twee speciale marifoonkanalen gereserveerd.

Voor AIS heb je hardware en software nodig. De hardware is het zwarte ‘kastje’ met ingebouwde gps. De software zorgt ervoor dat er (gestandaardiseerde) berichten worden doorgestuurd.

De gegevens die in deze berichten zitten zijn onder meer: het MMSI-nummer, de afmetingen, de positie, de naam van het schip, ‘blue sign’ en kegels, de plaats van vertrek, de plaats van bestemming, de verwachte aankomsttijd (ETA), enz. Alleen het MMSI-nummer en de positie worden automatisch doorgestuurd. Dat is een uniek nummer van negen cijfers dat het AIS-toestel identificeert.

De binnenvaartondernemer beslist zelf welke andere gegevens hij invoert in de berichten die via AIS worden uitgestuurd. Protocol 24 van de CCR zegt wel dat statische en dynamische gegevens – zoals de afmetingen van het schip, de positie van de antenne en informatie over de lading – vakkundig ingevoerd moeten worden.

naar boven


3 Voor AIS heb je een transponder nodig. Wat is dat?

Die term is een samentrekking van de Engelse woorden transmitter (zender) en responder (antwoorder). Een transponder is een elektronisch apparaat met een ingebouwde gps dat automatisch berichten zendt en ontvangt. Transponders worden gebruikt in allerlei vormen van elektronische communicatie, onder meer in de luchtvaart, in satelliettelevisie of in het wegverkeer: zo hebben lijnbussen soms een transponder aan boord om lichten op groen te kunnen zetten.


4 Heb ik genoeg aan een transponder voor AIS?

Ja en nee. Een AIS-transponder die als een ‘los kastje’ in de stuurhut is geïnstalleerd werkt wel, maar zelf heb je daar niet zo veel aan. Je transponder heeft wel een klein toetsenbord en beeldscherm, maar die kun je eigenlijk alleen gebruiken om zelf je gegevens in te voeren.

AIS wordt pas nuttig als je de gegevens van andere schepen op kaart kunt zien. Daarom raden we je sterk aan om de AIS-transponder te koppelen aan de elektronische vaarkaarten (Inland Ecdis kaarten) die op je computer zijn geïnstalleerd, en eventueel ook nog te koppelen aan de radar, via een ‘radar overlay’. Zo kun je schepen op de kaart zien die ook AIS aan boord hebben. Van die schepen zie je dan meteen alle gegevens die in de AIS-berichten zijn verwerkt: naam, positie, scheepsafmetingen, vaarsnelheid, vaarrichting, enz.

Moderne radarsystemen en elektronische kaarten (Inland ECDIS) zijn voorbereid op een koppeling met AIS. In de nieuwste systemen (radar overlay) worden het elektronische kaartbeeld en het radarbeeld zelfs geïntegreerd. Dat heeft als voordeel dat de andere schepen zichtbaar worden op de elektronische kaart. Daar wordt dan de ‘laag’ met AIS-informatie – naam, positie, snelheid, enz. – overheen gelegd.

naar boven


5 Wat kost AIS nu eigenlijk?

De prijzen van AIS toestellen zijn de jongste maanden enorm gedaald. De prijzen schommelen nog van fabrikant tot fabrikant en van installateur tot installateur. Een goede richtprijs vandaag is zo'n 2.100 euro. De kosten voor de installatie variëren van schip tot schip.
Optioneel kun je ook AIS-software aanschaffen, om je AIS aan je pc en je digitale navigatiekaarten te koppelen. Die software kost 250 tot 400 euro. Daarin is de prijs van Inland-Ecdis-kaarten niet inbegrepen. Als je je AIS wilt integreren in je radar (in het zogenaamde radar overlay-systeem) kost je dat 6700 tot 6900 euro.


6 Heeft AIS voordelen voor de binnenvaartondernemer?

Heel zeker. Als binnenvaartondernemer kun je met AIS aan boord omringende schepen gemakkelijker identificeren. In één oogopslag zie je naam, snelheid en koers van kruisende en tegemoetkomende schepen. Als je bijvoorbeeld passeerafspraken moet maken, kun je een schip direct bij naam oproepen. Doordat je schip voortdurend en automatisch basisinformatie uitzendt over je naam en positie, hoef je je niet bij elke post aan te melden met de marifoon. Dat maakt veel marifoonverkeer overbodig.

Doordat AIS een groter bereik heeft dan de radar, kun je ook verder vooruit kijken. Bij bochten en obstakels zoals bruggen en hoge gebouwen kun je ook ‘om de hoek’ kijken. Pas op: AIS is een aanvulling op de rader, maar het vervangt die niet!

naar boven

 


7 Wie heeft nog baat bij AIS?

Ook voor verkeersposten en havenautoriteiten is AIS erg interessant. Doordat ze een duidelijk beeld krijgen van het verkeersaanbod en de verkeersintensiteit kunnen ze het binnenvaartverkeer veel beter opvolgen en afwikkelen. De verkeersbegeleiding kan bijvoorbeeld beter vooruitlopen op de sluisplanning en kan de ligplaatsen efficiënter beheren. Ook kunnen beweegbare bruggen beter worden afgestemd op het vaarwegverkeer. AIS verhoogt daarnaast ook de verkeersveiligheid. Bij aanvaringen en andere incidenten kan snel en heel gericht worden ingegrepen. Bij calamiteiten zijn schepen met AIS voor de hulpdiensten niet meer anoniem.

Ook voor klanten van de binnenvaart kan AIS interessant zijn. Als ze informatie nodig hebben over waar de lading zich tijdens het transport bevindt, kunnen ze dankzij AIS beter worden bediend. Als de eigenaar van het schip en de opdrachtgever daarover afspraken maken, kan de opdrachtgever zijn activiteiten beter plannen en de lopende reizen nauwgezet opvolgen.


8 Kan ik AIS gebruiken om te navigeren?

Nee. De radar blijft het meest betrouwbare navigatiesysteem. AIS is een extra informatiebron, die de radar aanvult en ondersteunt, maar nooit vervangt.

Radar neemt alles waar en is niet afhankelijk van AIS op een ander schip. AIS herkent een ander schip namelijk alleen als dat ook AIS gebruikt. Op zichzelf volstaat AIS niet om veilig te navigeren. Omdat (nog) lang niet ieder schip over AIS beschikt, zal er altijd scheepvaartverkeer zijn dat niet door AIS wordt gedekt. Je kunt er dus niet blind op vertrouwen.

In de stuurhut blijft het radarscherm dan ook de centrale plaats innemen. AIS kun je wel gebruiken als aanvulling bij de informatie die de radar je geeft. De AIS-informatie wordt dan samengevoegd met de radarinformatie die op het radarscherm wordt weergegeven.

naar boven


9 Als ik AIS gebruik, kan iedereen mij dan volgen?

Die vraag is niet zo gemakkelijk te beantwoorden. Uiteraard kunnen alle andere schepen die met AIS zijn uitgerust je zien. Aan de wal ligt de zaak ingewikkelder. De ontvangststations die momenteel in Vlaanderen geïnstalleerd zijn, worden beheerd door de afdeling Scheepvaartbegeleiding van het Agentschap voor Maritieme Dienstverlening en Kust (MDK), een agentschap van de Vlaamse overheid. In het scheepvaartbegeleidingsdecreet staat dat die afdeling de ontvangen AIS-gegevens ter beschikking kan stellen van andere overheden. Dat gebeurt vandaag ook al met bv. de havenkapiteinsdiensten. Volgens de regelgeving kunnen ook gegevens worden uitgewisseld met een commerciële partij, op voorwaarde dat het schip eigendom is van die partij of in haar dienst vaart. Momenteel vindt die gegevensuitwisseling nog niet plaats.

De komende jaren worden langs de Vlaamse waterwegen nog AIS-ontvangststations geïnstalleerd. Heel waarschijnlijk vallen die onder de verantwoordelijkheid van de waterwegbeheerders. Of en hoe zij AIS-informatie zullen uitwisselen met commerciële partijen is nog niet bekend. In elk geval zullen zij op grond van het RIS-decreet de nodige privacy moeten waarborgen.

Een apart probleem vormen de luisterstations. Dat zijn stations die wel AIS-berichten kunnen ontvangen, maar die in tegenstelling tot ontvangststations geen informatie kunnen terugzenden naar het schip. Die luisterstations worden meestal geïnstalleerd en geëxploiteerd door commerciële bedrijven. Daarvoor hebben ze geen vergunning nodig. Ze hebben wel niet het recht om radiocommunicatie te ontvangen die voor derden is bestemd (artikel 41 2° van het wet van 13 juni 2005 betreffende de elektronische communicatie). Zonder de toestemming van het schip mogen deze commerciële partijen volgens de Belgische wetgeving de AIS-berichten niet ontvangen en dus zeker ook niet verspreiden. Helaas gebeurt dat vandaag in de praktijk wel.

naar boven


10 Is het gebruik van AIS verplicht?

In Hongarije - sinds 1 september 2011
In Nederland - vanaf 01.12.2014
In Oostenrijk (Oostenrijkse gedeelte van de Donau) - sinds 1 juli 2008

In de Haven Antwerpen - sinds 1 januari 2012
In de Haven Gent - sinds 1 januari 2013


Op de Weser (gedeeltelijk: Midden Weser)
Op de Rijn - vanaf 01.12.2014


11 Kan ik om het even welk AIS-toestel gebruiken?

Nee. Sinds 1 april 2008 mag alleen nog AIS-apparatuur worden ingebouwd die aan de teststandaard voldoet. Ook de installateurs moeten door een bevoegde autoriteit erkend zijn. Een lijst van erkende toestellen en installateurs vind je hier.

Voor het gebruik van de AIS-toestellen heeft de Centrale Commissie voor de Rijnvaart (CCR) criteria opgesteld. Zo moet het AIS-toestel bijvoorbeeld worden geïnstalleerd in de stuurhut, moet het verplicht aan staan en moeten de juiste gegevens van het schip worden ingevoerd. Al die criteria staan in protocol 24 van de CCR.


12 Kan ik momenteel al overal in Vlaanderen AIS gebruiken?

Communicatie tussen schepen die met AIS zijn uitgerust is overal mogelijk. Voor informatie-uitwisseling tussen wal en schip is dat nog niet zo. Daarvoor zijn immers AIS-ontvangststations nodig. Zoals je op de kaart kunt zien, worden momenteel alleen de hoofdassen in en rond de havens Zeebrugge, Gent en Antwerpen ‘gedekt’ door AIS-ontvangststations aan de wal. Het is de bedoeling het dekkingsgebied stelselmatig uit te breiden, zodat tegen 2013 alle hoofdvaarwegen ‘gedekt’ zijn.


naar boven

13 Verschil tussen Klasse A en B transponder?

AIS transponders (SOLAS Compliant) van klasse A werken met de Self-Organizing TDMA (SOTDMA) zendmodus en verzenden tijdens het varen iedere 2 tot 10 seconden informatie (voor anker iedere 3 minuten) met een vermogen van 12,5 watt. Statische en reisgerelateerde informatie over het vaartuig, zoals de naam van het vaartuig, worden iedere zes minuten verzonden. Die vaartuigen moeten met een DSC (156,525 MHz) ontvanger, een extern gps-systeem, een kompas en een bochtaanwijzer uitgerust zijn. Apparaten van klasse A kunnen ook tekstberichten in verband met de veiligheid verzenden en ontvangen.

AIS transponders van klasse B werken met de Carrier-Sense TDMA (CSTDMA) zendmodus en verzenden iedere 30 tot 180 seconden informatie met een vermogen van 2 watt. Statische gegevens, zoals de naam van het vaartuig, worden iedere 6 minuten verstuurd. Een DSC-ontvanger en een kompas zijn hierbij optioneel. Ook de mogelijkheid om veiligheidsgerelateerde tekstberichten te versturen, is optioneel. Die mogelijkheid kan alleen vooraf worden geconfigureerd in apparaten van klasse B.

De overeenkomsten en de verschillen tussen klasse A en klasse B AIS worden in deze tabel op een rij gezet. (tabel niet in andere talen beschikbaar).

 

naar boven

Op deze website wordt slechts de mening van de auteur weergegeven.
De Europese Unie noch de vermelde partners
zijn aansprakelijk voor het gebruik dat eventueel wordt gemaakt
van de informatie op deze portaalsite.